Luis Planas Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura ministroak adierazi du 2021eko abenduan indarrean jarri zen elikadura katearen legearen erreforma handinahia dela Europar Batasunaren eremuan, eta duela egun batzuk Elikadura Katearen Behatokiaren osoko bilkurak eskatu zuen merkataritza harremanei buruzko gardentasun ariketaren adibide argia dela. Katearen legeak funtzionatzen du, eta Gobernuak konpromisoa hartu du, autonomia erkidegoen lanarekin batera, legea betetzeko, azpimarratu du.
Elikagaien Informazio eta Kontrolerako Agentziaren (AICA) Aholku Kontseiluaren inaugurazio-ekitaldian, ministroak gaineratu du lehen sektoreko ekoizleentzako gardentasun eta segurtasun hori kontratuen erregistro digital berriari esker ere indartuko dela. Erregistro digital horretan, ekoizleei edo haien taldeei erosten dien operadoreak kontratu bakoitza inskribatu beharko du, eta, halakorik gertatzen bada, baita ondoren egiten diren aldaketak ere.
Erreformak hobekuntza handiak ekarri zituen abusu egoerak saihesteko, produktuen prezioa katean zehar ezarri baitzuen, katebegirik ahulenean arreta berezia jarriz, ekoizle primarioenean. Gainera, katearen legea aldatuta, merkataritza-harremanak modernizatzearen aldeko apustua egin da, harreman horiek bidezkoagoak, orekatuagoak eta gardenagoak izan daitezen; izan ere, idatzizko kontratua 1.000 eurotik gorakoa izatea ezarri da, besteak beste.
AICAk, zeinaren lana nabarmendu baitu ministroak, 2022ko jarduera-txostena aurkeztu du aurtengo Aholku Batzordearen lehen bileran. Txosten horren arabera, joan den ekitaldian 272 zehapen jarri ditu 12/2013 Legea ez betetzeagatik. Lege hori elikatze-katearen funtzionamendua hobetzeko neurriei buruzkoa da, eta 2021eko abenduan aldatu zen (16/2021 Legea).
Luis Planasek AICAren lana zoriondu du, eta adierazi du zigor kopuruak erakusten duela arau-hausteak sektoreko jardueren gutxieneko zati bat baino ez direla. Bere ustez, katearen legearen erreforma indarrean egon den 14 hilabeteetan, araudi horren aplikazioa oso positiboa izan da, eta Espainiako ekonomian punta-puntakoa den nekazaritzako elikagaien sektorean merkataritza-harremanak arautu behar dituzten konfiantza- eta legezkotasun-printzipioak sustatu ditu.
AUTONOMIA-ERKIDEGOEKIKO LANKIDETZA
AICAren Aholku Batzordearen bileraren buru Nekazaritza eta Elikadurako idazkari nagusi Fernando Miranda izan da, eta nekazaritzako elikagaien produkzio, industria eta banaketako ordezkariak izan dira bertan, baita beste ministerio eta erakunde autonomoetako kontrol arduradunak ere.
Topaketa horretako berrikuntzetako bat izan da autonomia-erkidegoen kontrol-jarduera aurkeztea, eragin biderkatzailea izan baitute ikuskapen-jardueran, bai eta elikadura-kate osoaren hobekuntza ere. Hala, joan den urtean, beren eskumenen esparruan, 549 ikuskapen egin zituzten ofizioz, eta 2.029 harreman komertzial kontrolatu zituzten ofizioz.
Gogoratu behar da 2022ko otsailean formalizatu zela agintaritza betearazleen lankidetza-batzordea. Batzorde horren lanak eta gomendioak autonomia-erkidegoen arteko lankidetzak bere fruiturik onenak emateko bermea dira, lurralde guztietan aplikazio eta kontrol uniformea gauzatzeko.
Joan den otsailaren 21ean, AICAk bere webgunearen bitartez publiko egin zuen arau-hauste larri edo oso larriak egin zituzten 69 enpresen zerrenda, zehapen irmo bakoitzaren arrazoia eta zenbatekoa adierazita, dela bide administratiboan edo judizialean, araudi honek agintzen duen bezala.
Urteko azken txostenean, AICAk adierazi du 172 zehapen-espediente hasi zituela iaz, eta 272 zehapen ezarri zirela; horietatik % 53 ordainketa-epeak ez betetzeagatik egindako arau-hausteei dagozkie, batez ere handizkako enpresek eta nekazaritzako elikagaien industriek egindakoak.
Gainerako zigorrak lege-esparruaren beste urraketa batzuen ondorio dira, hala nola, kontraturik ez izatea, prezioa kontratuan ez sartzea edo elikatze-katearen balioa suntsitzea. Sektoreka, zigorretatik 109 frutei eta barazkiei dagozkie, 68 mahastizaintza eta ardogintzari eta zortzi esnekiari.
SALAKETAK ETA KONTROLAK
2022an zehar, erakunde horrek 23 salaketa jaso zituen, katearen legea ustez ez betetzeagatik. Beste behin ere, barazkiak eta frutak dira salaketa gehien jaso dituztenak (15), eta horien ondotik datoz esnekiak (3), mahastizaintza eta ardogintza (2) eta oliba olioa, mahaiko olibak eta fruitu lehorrak (bakoitzetik bana).
AICAk, gainera, 929 kontrol egin ditu ofizioz 2022an, eta 1.487 harreman komertzial izan dira elikatze-kateko operadoreen artean. Batez ere, hauen salerosketak ikertu ditu: fruta eta barazkiena (% 29,4), harakintzarena (% 21) — hegaztien sektorean arreta berezia jarriz—, ardoarena, mahaiko olibena eta fruitu lehorrena.
2021eko abenduan elikatze-katearen legearen aldaketa indarrean jarri zenetik, erakunde horrek 7.638 jarduketa egin ditu guztira. Haietatik 2.487ren helburua zen kontraturik ba ote zegoen egiaztatzea, eta 5.151, abusuzko merkataritza-praktikak egiten baziren.
KONTRATUEN ERREGISTRO DIGITALA
16/2021 Legeak, Elikatze Katearen Legea aldatzekoak, kontratuen erregistro digitala sortzea ekarri zuen, eta 2023ko urtarrilaren 31tik dago martxan erregistro hori. Erregistro digitalean izena ematea borondatezkoa da orain, baina nahitaezkoa izango da datorren ekainaren 30etik aurrera, kontratuaren xede den produktua entregatu aurretik. Izaera digitala eta konfidentziala duten dokumentuen biltegia da erregistroa. Ez du helburu informatiborik, ezta estatistikorik ere, eta bere datuak ez dira ustiatzen.
Jarduera-txostenak esteka honetan kontsulta daitezke: